Waliau cerrig a Waliwrs

Pobl Ardudwy, mae eich waliau cerrig chi yn harddach na waliau cerrig Arfon – mae yna ryw linynnau arian yn britho eich waliau chi. Pobl Arfon, mae’n ddrwg gen i ond mae eich waliau cerrig chi yn fwy pŵl a llwydaidd… Ond ai wal yw wal a pha wahaniaeth sydd yna, ac yn fwy na dim sut wnes i feddwl trafod waliau? Edrych ar glawr Rhifyn 76 o Llafar Gwlad wnes i ac arno mae llun o ddau yn cau bwlch mewn wal gerrig yn Eryri yn 2002 ac yna naw mlynedd yn ddiweddarach yn 2011, yn Rhifyn 113, ceir llun da, mewn lliw y tro hwn, o griw hogia’r walia yn Ysgol Botwnnog.

walio cynt

walia

Cyfeirio at Ras Aredig Sarn a’r cydweithio clos rhwng Cymdeithas Ras Aredig Llŷn, Ysgol Botwnnog a Chymunedau’n Gyntaf a wneir yn yr erthygl yn rhifyn 113 a bod criw o hogiau yn cystadlu ar gystadleuaeth i waliwrs ifanc yno. Noddwyd dau brynhawn o hyfforddiant i bobl ifanc yn yr ysgol “gan godi brwdfrydedd yn yr hen grefft.” Gwlad y cloddiau yn hytrach na waliau yn bennaf yw Llŷn ac mae Gruffydd Parri yn rhyw led dynnu sylw at hynny yn Crwydro Llŷn ac Eifionydd wrth sôn am ardal Garn Fadrun. Meddai – “mae cymeriad y wlad yn newid am ychydig ac yn mynd yn foel a llwm. Mae cloddiau’r cerrig o bobtu’r ffordd yn debyg i gloddiau cerrig y mynyddoedd.” O gofio hyn da darllen bod deuddeg o ddechreuwyr wedi cystadlu a bod “graen arbennig ar eu gwaith.” Darllen wedyn rhifyn Ebrill 2015 o’r papur bro Llanw Llŷn a gweld bod waliwrs newydd yn dal ati i gystadlu.

Ysgrifennodd Alaw Jones yn Llafar Gwlad, 76 erthygl am ‘Godi Bwlch mewn wal gerrig sych’ (cliciwch yma i’w darllen). Ond petai un o’r waliwrs yn debygol o ddarllen yr erthygl hon, byddai’n dda pe baech yn nodi mewn deg pwynt bwled sut mae walio. Os nad ydyn nhw, chi athrawon sy’n darllen dyna i chi dasg gyfarwyddo bwrpasol i’w gosod yn y dosbarth. Beth amdani?

Ond cyn gorffen rhaid i mi ychwanegu un stori fyddwn i yn ei chlywed yn y gwasanaeth pan oeddwn yn ddisgybl yn Ysgol Botwnnog – mae’n siŵr ei bod yn cael ei chyflwyno i ni yn ystod y cyfnod hyfforddiant walio. Cael ein hatgoffa fyddem ni am natur a chrefft gosod wal gerrig a beth oedd ei angen yn y gwactod rhwng y cerrig allanol amlwg ar y wyneb. Cerrig mân oedd yr ateb a heb y cerrig mân hyn ni fyddai’r wal yn sefyll. Aethpwyd ati wedyn i egluro gwerth pobl y cerrig mân mewn bywyd a chymdeithas. Ac wrth edrych ar waliau cerrig Arfon ac Ardudwy mae’n siŵr mai amaethwyr a chrefftwyr digon cyffredin fu wrthi yn eu codi, ond mae eu gwaith yno o hyd, yn rhan o bensaerniaeth gwlad yr ardaloedd hyn.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s